Over de stervensfase
Aan het einde van het leven vinden er lichamelijke en geestelijke veranderingen plaats. Niet alle veranderingen zien we bij iedere stervende en ook de volgorde van deze kenmerken van de stervensfase verschilt van persoon tot persoon: ieder mens en ieder sterfbed is uniek.
Vragen
Leg uw vragen over de stervensfase gerust voor aan de verpleegkundige, arts of een andere medewerker op de afdeling.
Verschillende kenmerken
Minder behoefte aan eten en drinken
Mensen die sterven hebben vaak weinig of geen behoefte meer aan voedsel en vocht.
lees meerMinder behoefte aan eten en drinken
Mensen die sterven hebben vaak weinig of geen behoefte meer aan voedsel en vocht. Hun gewicht kan daardoor snel afnemen. Het lichaam verandert: de wangen vallen in, de neus wordt spits en de ogen komen dieper in hun kassen te liggen.
Vochttekort leidt normaal gesproken tot dorst, maar in de stervensfase hebben mensen vaak geen of weinig dorstgevoel. Het kan prettig zijn om de lippen en de mond licht te bevochtigen.
Veranderingen in de ademhaling
Bij mensen die gaan sterven is een stokkende en onregelmatige ademhaling meestal een teken dat de dood snel dichterbij komt.
lees meerVeranderingen in de ademhaling
Bij mensen die gaan sterven is een stokkende en onregelmatige ademhaling meestal een teken dat de dood snel dichterbij komt. De ademhaling valt dan regelmatig stil om daarna met een diepe zucht weer opgang te komen. De tijd tussen de ademteugen wordt langer en langer, soms wel tot een halve minuut. Dit wordt door de stervende zelf niet als benauwdheid ervaren. Het gezicht ziet er ook bij deze stokkende ademhaling vaak heel rustig uit.
Doordat de normale hoest- en slikprikkels verdwijnen, kan slijm zich ophopen in de keelholte of de luchtpijp. Dat kan leiden tot een reutelend geluid bij het ademhalen. Hoewel het kan lijken dat de stervende dan ernstig benauwd is, is het iets waar hij of zij zelf geen last van heeft.
De fase van onregelmatige ademhaling en reutelen wordt gevolgd door steeds langere adempauzes, oppervlakkiger ademhaling en ten slotte de laatste adem, in veel gevallen niet meer dan een zuchtje na een (heel) lange stilte.
De bloedsomloop neemt af
Het lichaam houdt zo lang mogelijk de doorbloeding van hart en longen in stand. Omdat het bloed zich meer en meer terugtrekt naar de borst- en buikholte kunnen de handen, armen, voeten, benen en neus koud aanvoelen.
lees meerDe bloedsomloop neemt af
Het lichaam houdt zo lang mogelijk de doorbloeding van hart en longen in stand. Omdat het bloed zich meer en meer terugtrekt naar de borst- en buikholte kunnen de handen, armen, voeten, benen en neus koud aanvoelen. Op de benen kunnen paarsblauwe vlekken ontstaan. De gelaatskleur wordt grauw en bij de laatste ademtocht trekt de kleur helemaal uit het gezicht weg. Later trekt dit weer enigszins bij en dit zorgt ervoor dat iemand, soms een paar uur nadat hij is overleden, weer meer op zichzelf lijkt.
Minder contact - verandering in bewustzijn
In de stervensfase is iemand minder vaak wakker en worden de perioden dat iemand wakker is korter. De stervende lijkt zich steeds meer terug te trekken en is steeds moeilijker te bereiken.
lees meerOnrust en verwardheid
Het kan voorkomen dat door een gedaald bewustzijn iemands gedrag verandert. De stervende kijkt dan anders uit zijn of haar ogen en kan een onrustige en verwarde indruk maken. Dit wordt een delier genoemd.
lees meerOnrust en verwardheid
Het kan voorkomen dat door een gedaald bewustzijn iemands gedrag verandert. De stervende kijkt dan anders uit zijn of haar ogen en kan een onrustige en verwarde indruk maken. Dit wordt een delier genoemd. Het lijkt alsof iemand van alles beleeft of ziet, maar wat precies is niet duidelijk.
Vaak maakt de stervende kleine (hand) bewegingen, alsof hij iets wil plukken of aanwijzen. U kunt steun bieden door rustig aanwezig te zijn. Als er tekenen van ernstig ongemak zijn, kan de arts besluiten om rustgevende medicijnen te geven.
Voor familie en naaste(n)
Waken kostbare tijd
Als het sterven nabij is, kunt u afspreken om te gaan waken: op een rustige manier dag en nacht bij de stervende aanwezig zijn. Dit kan om de beurt of samen.
lees meerWaken kostbare tijd
Als het sterven nabij is, kunt u afspreken om te gaan waken: op een rustige manier dag en nacht bij de stervende aanwezig zijn. Dit kan om de beurt of samen. U kunt sfeer en rust creëren door het neerzetten van afbeeldingen of een mooie bloem, dempen van licht, bidden, luisteren naar muziek of iets voorlezen. Waken kan een tijd zijn voor afscheidsrituelen, zoals de ziekenzalving of de ziekenzegen.
Het leven loslaten
Sterven betekent het leven loslaten. Alles achterlaten wat je lief is. Iedereen begrijpt dat dit moeilijk is. lees meerHet leven loslaten
Sterven betekent het leven loslaten. Alles achterlaten wat je lief is. Iedereen begrijpt dat dit moeilijk is. Vaak is een naaste de aangewezen persoon om de stervende bij te staan. Dat is geen gemakkelijke taak. Praten met mensen die vertrouwd zijn, zoals familie en vrienden, geeft steun. U kunt ook professionele of vrijwillige hulpverleners vragen om u hierbij te ondersteunen.Een levensfase vol contrasten en met een eigen tempo
U zult merken dat een stervensproces zowel moeilijke als mooie momenten met zich meebrengt: momenten van verdriet, angst, machteloosheid, boosheid, maar ook van dankbaarheid, liefde, opoffering, humor en hoop.
lees meerEen levensfase vol contrasten en met een eigen tempo
U zult merken dat een stervensproces zowel moeilijke als mooie momenten met zich meebrengt: momenten van verdriet, angst, machteloosheid, boosheid, maar ook van dankbaarheid, liefde, opoffering, humor en hoop. Waar iemand steun en houvast aan heeft is voor iedereen verschillend. Voor de een is dat zijn of haar geloof, voor de ander een levensfilosofie. Het kunnen ook kleine momenten van genieten zijn of een gevoel van samenzijn.
Ieder sterfbed kent een eigen tijd en heeft een eigen tempo. Soms lijkt de geest klaar, maar is het lichaam nog niet zo ver, soms is het andersom.
Na het overlijden
Als uw naaste overleden is, kunt u rustig de tijd nemen om op uw manier afscheid te nemen. Daarna kunt u contact opnemen met de uitvaartverzorger.
lees meerNa het overlijden
Als uw naaste overleden is, kunt u rustig de tijd nemen om op uw manier afscheid te nemen. Daarna kunt u contact opnemen met de uitvaartverzorger. Als u wilt helpen met de laatste verzorging kan dat. De verzorgende of verpleegkundige kan u daarin begeleiden.
Bedenk dat er ook in deze verdrietige periode van afscheid nemen en rouw mensen zijn die u willen bijstaan.
![](https://www.radboudumc.nl/getmedia/9fd90e9e-e82e-488e-9c50-ae16adc58eb4/Ontvangstruimte-1.aspx?width=4000&height=2638&ext=.png&type=BlockColumn1Zoom1)
Afdeling Mortuarium
De medewerkers van het Mortuarium kunnen u helpen met allerlei praktische zaken en voorzieningen rond het overlijden in het Radboudumc. lees meerZorg en beslissingen rondom de laatste levensfase
In de laatste fase van uw leven komt u voor allerlei vragen en vaak ingrijpende beslissingen te staan. Het is belangrijk om over deze zaken goed na te denken en deze te bespreken. lees meerVerwijsinformatie voor huisartsen
Bent u huisarts en wilt u een patiënt verwijzen voor een poliklinisch consult naar ons Team Ondersteunende en Palliatieve Zorg van het Radboudumc Expertisecentrum voor Pijn en Palliatieve Geneeskunde? Maak dan een verwijzing via zorgdomein met een verwijsbrief inclusief consultvraag. Nadat wij uw patiënt gezien hebben, zijn wij voor u als huisarts 24/7 bereikbaar voor overleg.